23 avqust: Cəbrayılın yaddaşında qalan tarixdən Zəfərə uzanan yol

DuzXeber.az xəbər verir ki, bu gün — 23 avqust 2026-cı il — Cəbrayılın tarixində 1993-cü ilin ağrısını və 2020-ci ilin qürurunu eyni anda xatırladan bir gündür.


1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri Cəbrayıl rayonunu işğal etdi. O zaman rayonun ərazisi 1050 kvadrat kilometr, əhalisi isə 52 mindən çox idi. Bir şəhər, dörd qəsəbə və 92 kənddən ibarət olan Cəbrayılın işğalı minlərlə insanın doğma yurdundan didərgin düşməsi ilə nəticələndi. Birinci Qarabağ müharibəsində Cəbrayıl rayonundan 362 nəfər şəhid oldu, 191 nəfər isə əlil qaldı.


Amma işğal yalnız torpağın itirilməsi deyildi.


Bir rayonun coğrafiyası dəyişdirilmədi, onun yaddaşını silməyə cəhd edildi.


Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət ocaqları və tarixi abidələr viran qoyuldu. İşğal illərində Cəbrayılın 72 ümumtəhsil məktəbinin, 8 xəstəxanasının, 132 tarixi abidəsinin və 150 mədəniyyət ocağının dağıdıldığı bildirilir.




Dağıntıların içərisində ən ağır mənzərələrdən biri isə qəbiristanlıqların da vandalizmə məruz qalması idi. Çünki qəbiristanlıq yalnız məzarların yerləşdiyi ərazi deyil. Orada bir xalqın keçmişi, ailələrin xatirəsi, nəsillərin izi yaşayır. Daşları dağıtmaqla həmin izləri də silməyə çalışmaq isə vandalizmin ən ağır formalarından biridir.




Cəbrayılın işğalı illərlə davam edən bir həsrətin başlanğıcına çevrildi. Lakin 27 il sonra tarix başqa istiqamətə döndü.


2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Oktyabrın 4-də Prezident İlham Əliyev Cəbrayıl şəhərinin və rayonun bir sıra kəndlərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi.


23 avqust 1993-cü ildə itirilən Cəbrayılın adı 4 oktyabr 2020-ci ildə yenidən Azərbaycanın xəritəsində öz yerini aldı.


Bu iki tarix arasında 27 il var.


27 il ərzində şəhid ailələrinin çəkdiyi ağrı, torpağına qayıtmaq ümidi ilə yaşayan insanların həsrəti, hərbçilərin keçdiyi ağır döyüş yolu və Azərbaycan dövlətinin apardığı ardıcıl siyasət var.


2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi bu uzun gözləntiyə son qoydu. Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında qazandığı qələbə və Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsi azad edildi.


Cəbrayılın azadlığı həmin Zəfərin mühüm səhifələrindən biri oldu.
DuzXeber.az-ın diqqətə çatdırdığı kimi, bu gün isə Cəbrayılda tamam başqa mənzərə var.



Bir vaxtlar dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yerində yeni yollar salınır, yaşayış kompleksləri, sosial obyektlər və müasir infrastruktur qurulur. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı təmin edilir. Cəbrayıl artıq yalnız keçmişin ağrısını xatırladan rayon deyil, geri qayıdan həyatın ünvanlarından biridir.


Bu dəyişimin arxasında isə təkcə tikinti texnikası dayanmır.


Bu torpaqların geri alınması üçün canından keçən 3000-dən artıq şəhidin qanı, sağlamlığını itirən qazilərimizin fədakarlığı, illərlə hərbi xidmət aparan veteranlarımızın və döyüşçülərimizin zəhməti dayanır. Onların hər birinin bu qayıdışda öz payı var.


Ona görə də Cəbrayılın bugünkü görüntüsünə baxarkən yalnız yeni binaları görmək kifayət deyil. Həmin binaların altında hansı tarix yatdığını da xatırlamaq lazımdır.


1993-cü ildə Cəbrayıldan çıxan insanların bir çoxu illərlə geri dönəcəkləri günü gözlədi.


2020-ci ildə həmin gözləntinin qarşısında Azərbaycan əsgəri dayandı.


2026-cı ildə isə Cəbrayılın küçələrində yenidən həyat qurulur.


Tarix bəzən bir xalqın nə qədər ağır itki verdiyini göstərir, bəzən də həmin xalqın itirdiyini geri almaq gücünü. Cəbrayılın 23 avqustla başlayan ağrılı səhifəsi artıq 4 oktyabrla yazılan qələbə tarixindən ayrı düşünülə bilməz.


Bu gün Cəbrayılın torpağında Azərbaycan bayrağı dalğalanır.


Və illər əvvəl xarabalığa çevrilən yurd yerlərində indi yeni həyat qurulur.


Cəbrayılın ən böyük cavabı da elə budur: dağıntının yerində həyat, işğalın yerində dövlət, həsrətin yerində qayıdış.


DuzXeber.az — Cəbrayılın keçmişini xatırlayır, bu gününü yazır, gələcəyinə şahidlik edir.
​​https://youtu.be/iDYKfIS0a4c?si=r1SY7btnU3kVPnOt​​​​​​