Etimadsız “birlik” və cəmiyyətin sınağı: Horovluda görünən həqiqətlər

Cəmiyyətlər bəzən kiçik hadisələrin fonunda böyük həqiqətlərlə üz-üzə qalır.

Duzxeber.az xəbər verir ki, Horovlu kəndində keçirilən və zahirən “ağsaqqallar şurası” adı altında təqdim olunan tədbir də belə hadisələrdən biri kimi yadda qaldı. Bu, təkcə bir kəndin daxili prosesi deyil, həm də sosial münasibətlərin, etimad böhranının və mənəvi dəyərlərin hansı vəziyyətdə olduğunu açıq şəkildə göstərən bir nümunədir.


Əslində “ağsaqqal” anlayışı Azərbaycan cəmiyyətində sadəcə yaş göstəricisi deyil. Bu məfhum tarixən müdriklik, ədalət, mənəvi məsuliyyət və nümunəvi davranışla ölçülüb. Lakin son hadisələr göstərdi ki, bu anlayış bəzən formal çərçivəyə salınaraq mahiyyətindən uzaqlaşdırılır və müəyyən şəxsi maraqların alətinə çevrilir. Belə olan halda isə “ad” qalır, “məzmun” isə itir.



Horovluda keçirilən tədbirin tənqid olunmasından sonra ortaya çıxan reallıqlar bir daha sübut etdi ki, ictimai nəzarət və söz azadlığı cəmiyyət üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Yazılan tənqidi fikirlərdən sonra bəzi sakinlərin öz ata-babalarının məzarlarına diqqət yetirməsi, dağıdılmış qəbirlərin bərpasına başlaması müsbət dinamikanın yaranmasından xəbər verir. Bu, onu göstərir ki, söz – əgər həqiqətə söykənirsə – təsirsiz qalmır. Lakin məsələnin digər tərəfi daha düşündürücüdür. Bəzi şəxslərin həssas mövzulardan – xüsusilə də şəhid xatirəsi, ata-baba mirası və kənd birliyi kimi dəyərlərdən istifadə edərək insanları manipulyasiya etməsi ciddi sosial problemdir. Bu, artıq təkcə fərdi əxlaq məsələsi deyil, həm də ictimai etimadın sarsılması deməkdir. Çünki cəmiyyətin dayağı olan inam sarsıldıqda, ən gözəl təşəbbüslər belə şübhə ilə qarşılanır.
Analitik baxımdan yanaşdıqda burada üç əsas problem üzə çıxır:


Birincisi – dəyərlərin instrumentalizasiyasıdır. Yəni müqəddəs sayılan anlayışların şəxsi maraqlara xidmət etdirmək üçün istifadə olunması. Bu, uzunmüddətli perspektivdə cəmiyyətin mənəvi dayaqlarını zəiflədir.


İkincisi – legitimlik böhranıdır. Əgər bir təşəbbüs şəffaflıqdan uzaqdırsa və iştirakçılar aldadılmış hiss edirsə, həmin proses nə qədər “rəsmi” görünsə də, ictimai legitimlik qazana bilməz.


Üçüncüsü – sosial məsuliyyətin fərdiləşməsidir. Yəni insanlar ümumi problemləri həll etmək əvəzinə, daha çox şəxsi maraqlara yönəlir. Halbuki dağıdılmış məzarların bərpası kimi məsələlər kollektiv yaddaş və kimlik məsələsidir.


Siyasi müstəvidə isə bu hadisə kiçik miqyasda “idarəetmə modeli”nin miniatür nümunəsidir. Əgər yerli səviyyədə şəffaflıq, hesabatlılıq və etimad təmin olunmursa, bu, daha geniş miqyaslı idarəetmə strukturlarına da təsirsiz ötüşmür. Cəmiyyətin aşağı təbəqəsində yaranan etimadsızlıq yuxarıya doğru zəncirvari şəkildə ötürülür. Bütün bunlara baxmayaraq, müşahidə olunan müsbət dəyişikliklər – bəzi sakinlərin tənqiddən nəticə çıxarması və real işlərə başlaması – ümidverici məqamdır. Bu, göstərir ki, cəmiyyət tam passiv deyil və doğru istiqamət göstərildikdə özünü düzəltmək potensialına malikdir.


Nəticə etibarilə, etibar qazanmayan birlik süni şəkildə şişirdilmiş bir balona bənzəyir. Onun içi nə qədər “nəfəs”lə doldurulsa da, bir həqiqət toxunuşu ilə partlayıb yox olur. Əsl birlik isə şəffaflıq, səmimiyyət və ortaq dəyərlərə hörmət üzərində qurulmalıdır. Əks halda, istənilən “şura”, istənilən “seçki” yalnız formal bir tamaşadan ibarət qalacaq.


Horovluda baş verənlər isə bu sadə həqiqəti bir daha xatırlatdı: cəmiyyətin yaddaşı var və o yaddaş nə saxta vədləri, nə də manipulyasiyanı uzun müddət qəbul etmir.