Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən ən mühüm strateji sahələrdən biridir. İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə nəzər saldıqda aydın görünür ki, iqtisadi gücün, elmi-texnoloji tərəqqinin, güclü dövlət idarəçiliyinin və rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşmasında təhsil həlledici rol oynayır. Bu ölkələr üçün məktəb sadəcə dərs keçirilən bina deyil, dövlətin gələcəyinin formalaşdırıldığı strateji institutdur.
Azərbaycan da müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra təhsilin inkişafını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri elan edib. İllər ərzində dövlət büdcəsindən bu sahəyə əhəmiyyətli vəsaitlər ayrılıb, yeni məktəb binaları tikilib, mövcud təhsil müəssisələrinin təmiri ilə bağlı layihələr həyata keçirilib. Lakin bütün bunların fonunda ortaya çıxan mənzərə bir sıra ciddi suallar doğurur.
DuzXeber.az xəbər verir ki, son illər sosial şəbəkələrdə ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşən təhsil müəssisələrinin baxımsız, köhnə və bəzən də acınacaqlı vəziyyətini əks etdirən görüntülərin yayılması artıq təsadüfi hadisə təsiri bağışlamır. Bu görüntülər yalnız ayrı-ayrı məktəblərin fiziki vəziyyətini deyil, ümumilikdə təhsil sistemində nəzarət, idarəetmə və məsuliyyət mexanizmlərinin nə dərəcədə effektiv işlədiyi məsələsini gündəmə gətirir.
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi də məhz budur: dövlət büdcəsindən təhsil sahəsinə hər il milyonlarla manat vəsait ayrılırsa, ölkənin müxtəlif ərazilərində, hətta paytaxt Bakıda belə, niyə hələ də əsaslı təmirə və ya yenidən tikintiyə ehtiyacı olan məktəblərin sayı kifayət qədərdir?
Bu vəsaitlər konkret olaraq hansı istiqamətlərə xərclənir? Təhsil müəssisələrinin təmirinə ayrılan maliyyə nə dərəcədə səmərəli istifadə olunur? Ayrılan vəsaitlərin nəticəsi niyə bir çox hallarda məktəblərin real vəziyyətində özünü göstərmir?
Bunlar artıq yalnız jurnalistlərin və ya sosial şəbəkə istifadəçilərinin deyil, valideynlərin, müəllimlərin və bütövlükdə cəmiyyətin cavab gözlədiyi suallardır.
Çünki məktəbin fiziki vəziyyəti təhsildən tamamilə ayrı məsələ deyil. Baxımsız, natəmiz və idarəetmə baxımından problemləri olan bir məktəbdə sağlam təhsil mühitinin formalaşdırılması ciddi şəkildə çətinləşir. Şagirdə məsuliyyət, nizam-intizam və dövlət əmlakına hörmət aşılayan sistem ilk növbədə həmin prinsipləri öz fəaliyyətində nümayiş etdirməlidir.
Bu baxımdan Goranboy şəhər 2 saylı tam orta məktəbində baş verdiyi bildirilən hadisəyə də yalnız bir məktəbin təsərrüfat problemi kimi yanaşmaq doğru olmaz.

Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərdə məktəbin sanitariya qovşağında bəzi avadanlıqların sökülməsi və zədələnməsi ilə bağlı iddialar gündəmə gəlib. Bəzi informasiya portallarının yaydığı məlumata görə, hadisə ilə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırma apardığı, Goranboy Rayon Polis Şöbəsinin əməkdaşlarının məktəbdə olduğu və müəllimlərdən izahat aldığı bildirilir. İddialarda vəzifəsindən azad edilmiş sabiq direktor İlhamə Qasımovanın da adı hallanır.

Lakin burada əsas məsələ yalnız konkret hadisənin hüquqi qiymətləndirilməsi deyil. Əsas məsələ odur ki, dövlət məktəbində belə bir vəziyyətin yaranmasına hansı idarəetmə mexanizmi imkan verib?
Əgər məktəb əmlakının qorunmasına cavabdeh mexanizmlər mövcuddursa, bu cür hal necə baş verib? Əgər nəzarət sistemi işləkdirsə, problem niyə vaxtında aşkarlanmayıb? Əgər məktəbdə belə vəziyyət yaranıbsa, regional təhsil qurumları bundan nə vaxt və hansı formada xəbər tutub?
Burada artıq məsələ Goranboy şəhər 2 saylı məktəbin divarları ilə məhdudlaşmır.
Bu, Təhsil naziri Emin Əmrullayevin rəhbərlik etdiyi təhsil siyasətinin nəticələri, Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyinin rəhbəri Eşqi Bağırovun məsuliyyət sahəsində olan ümumtəhsil müəssisələrində nəzarətin effektivliyi və regional təhsil idarələrinin fəaliyyət mexanizmləri baxımından da ictimai müzakirə predmetinə çevrilir.
Burada söhbət konkret şəxsləri hər hansı hüquqazidd əməldə ittiham etməkdən getmir. Söhbət vəzifənin yaratdığı idarəetmə məsuliyyətindən və ictimai hesabatlılıqdan gedir.
Çünki təhsil sistemində problem yalnız baş verdikdən sonra ona reaksiya verməklə həll olunmur. Əsas məsələ problemin baş verməsinin qarşısını almaqdır. Əgər dövlət məktəblərində nəzarət mexanizmləri hadisədən sonra işə düşürsə, bu, həmin mexanizmlərin preventiv xarakterinin kifayət qədər güclü olub-olmadığı barədə düşünməyə əsas verir.
Daha bir ciddi məqam isə dövlət əmlakına münasibətdir.
Məktəbdəki hər bir avadanlıq dövlət vəsaiti hesabına alınır. Onun arxasında vergi ödəyicisinin pulu dayanır. Deməli, dövlət əmlakının zədələnməsi, yararsız vəziyyətə salınması və ya itirilməsi sadəcə məktəbin daxili təsərrüfat məsələsi sayıla bilməz. Bu, dövlət vəsaitinə münasibət məsələsidir.
​https://vt.tiktok.com/ZSqREMWSe/​​​
DuzXeber.az olaraq hesab edirik ki, belə hadisələrə yalnız “bəzi avadanlıqların zədələnməsi və ya yerində olmaması” kimi ümumi ifadələrlə yanaşmaq problemi kiçiltmək təsiri yarada bilər. Cəmiyyət konkret və şəffaf məlumat istəyir: nə baş verib, dəymiş ziyan nə qədərdir, kim məsuliyyət daşıyır və bu kimi halların təkrarlanmaması üçün hansı tədbirlər görülüb?
Əgər araşdırma nəticəsində hər hansı qanun pozuntusu müəyyən edilərsə, təbii ki, buna hüquqi qiymət verilməlidir. Lakin bununla yanaşı, idarəetmə baxımından da nəticə çıxarılmalıdır.
Çünki məktəb dövlətin cəmiyyətlə ən birbaşa təmas nöqtələrindən biridir. Valideyn övladını məktəbə etibar edir, şagird dövlətin yaratdığı təhsil mühitində formalaşır, müəllim isə həmin sistemin əsas icraçılarından biri kimi fəaliyyət göstərir. Bu zəncirin hər hansı həlqəsində məsuliyyət zəiflədikdə bunun nəticəsi təkcə bir məktəbdə deyil, bütövlükdə təhsil sisteminə olan münasibətdə özünü göstərir.
Bu baxımdan Goranboyda baş verdiyi bildirilən hadisə bir daha göstərir ki, Azərbaycanda təhsil siyasətinin yalnız yeni məktəb binalarının tikilməsi və statistik göstəricilərlə ölçülməsi kifayət deyil. Əsas sual tikilən məktəbin sayından daha çox, həmin məktəbdə yaradılan təhsil mühitinin keyfiyyətidir.

Əgər XXI əsrdə Azərbaycan məktəblərinin bir hissəsi hələ də baxımsızlıq, maddi-texniki problemlər və idarəetmə çatışmazlıqları ilə gündəmə gəlirsə, deməli, görülən işlərlə real nəticələr arasında müəyyən uyğunsuzluqların olub-olmadığı ciddi şəkildə araşdırılmalıdır.
Təhsil sahəsinə ayrılan vəsaitin həcmi qədər onun nəticəyə çevrilməsi də vacibdir. Çünki büdcədən ayrılan vəsait özü-özlüyündə inkişaf göstəricisi deyil. Əsas göstərici həmin vəsait hesabına uşaqların hansı şəraitdə təhsil alması, müəllimlərin hansı mühitdə işləməsi və məktəblərin hansı səviyyədə idarə olunmasıdır.
Bu gün cəmiyyətin təhsil sistemindən gözləntisi yalnız diplom və attestat deyil. Cəmiyyət keyfiyyətli təhsil, sağlam məktəb mühiti, peşəkar idarəçilik, şəffaflıq və məsuliyyət tələb edir.
Əks halda, sosial şəbəkələrdə hər dəfə bir məktəbin acınacaqlı görüntülərinin yayılması təhsilə olan ictimai etimadı daha da sarsıda bilər.
Və ən təhlükəlisi də budur: təhsilə inam zəiflədikcə, dövlətin gələcəyinə olan inamın mühüm dayaqlarından biri də zəifləyir.
Ona görə Goranboy şəhər 2 saylı tam orta məktəbində baş verdiyi bildirilən hadisə yalnız bir məktəbin problemi kimi bağlanmamalıdır. Hüquqi araşdırma aparılmalı, idarəetmə məsuliyyəti müəyyənləşdirilməli, dövlət əmlakına dəymiş ziyanın taleyi aydınlaşdırılmalı və ən əsası, bu hadisənin yaranmasına səbəb olan boşluqlar aradan qaldırılmalıdır.
Çünki inkişaf etmiş dövlətlərin əsas fərqi yalnız onların iqtisadi imkanlarında deyil, insan kapitalına və təhsilə münasibətindədir. Azərbaycan da gələcəyin güclü və rəqabətqabiliyyətli dövlətini qurmaq istəyirsə, təhsil siyasətində yalnız “nə qədər vəsait ayrıldı?” sualına deyil, “bu vəsaitin qarşılığında cəmiyyət nə əldə etdi?” sualına da cavab verməlidir.
DuzXeber.az-ın mövqeyi bundan ibarətdir ki, təhsildə əsas məsələ rəqəmlər deyil, nəticələrdir. Məktəblərin real vəziyyəti isə həmin nəticələrin ən mühüm göstəricilərindən biridir.

Paylaş